AnKaRaLiM

KÜÇÜK VE ORTA BÜYÜKLÜKTEKİ İŞLETMELERİN SERMAYE PİYASASINDAN FİNANSMANI
GİRİŞ

Bugün dünyada KOBİlerin ekonomik krizlerden mümkün olduğu ölçüde az etkileniyor olmaları, iktisadi kalkınmayı gerçekleştirmedeki rolleri ile taşıdıkları sosyal fonksiyonlar, onları ekonomilerin vazgeçilmez unsurları haline getirmiştir. Ancak ülkemiz ekonomisi içinde de önemli bir yer tutan KOBİ'lerin karşılaştıkları sorunlar nedeniyle kendilerinden beklenen fonksiyonları tam anlamıyla yerine getirdiklerini söylemek mümkün değildir.

Gerek AB’da gerekse ülkemizde KOBİ'lerin sorunların başında, finansman yetersizliği gelmektedir. Bu amaçla AT dahil ülkelerde KOBİ'lerin finansman sorunlarına çözüm bulmak için yapılan çalışmalar, bu şirketlerin öz kaynaklarının artırılması ile bunlara sağlanan uzun vadeli fonların artırılması ve yaygınlaştırılması şeklinde iki noktada yoğunlaştırılmıştır. Ülkemizin AB’ye girme aşamasında olduğu bu dönemde, toplulukta izlenen politikaların izlenmesi, sisteme entegrasyonun kolay olması için önem taşımaktadır.

Ülkemizde KOBİ1ere finansal destek büyük ölçüde, kamu ağırlıklı ihtisas bankası durumundaki T. Halk Bankası ile kalkınma ve yatırım bankalarından T.KB ve T.3.K.B. tarafından sağlanmaktadır. Ancak bu yolla sağlanan fonlar KOBİ'lerin öz sermaye ve uzun vadeli fon ihtiyacını karşılayacak nitelikte değildir. Ayrıca KOBİ'lerin ticari bankalar ve sermaye piyasası aracılığı ile fon toplama olanakları da sınırlıdır. Ticari bankalar bu tür işletmeleri riskli gördükleri en uzun vadeli kredi açma konusunda isteksiz davrandıkları gibi ipotek karşılığı yoluyla kredi açmayı tercih etmektedirler. Sermaye piyasasında ise yaratılan kaynakların büyük bölümü az sayıdaki holding*grup ile kamu kuruluşları tarafından kullanılmıştır. Başka bir deyişle kamu ihraçlarının sermaye piyasasında bütün şirketler için yarattığı crowding-out etkisi, büyük şirketler tarafından KOBİ1er için ikinci kez yaratılmıştır.

KOBİ'lerin finansman sorununa çözüm denince ilk çare olarak bu işletmelere düşük faizli kredi sağlanması ve/veya devlet eliyle sübvansiyon sağlanması gelmektedir. Artık ekonomide hiçbir nimet maliyetsiz olmayacağı gibi devlet eliyle sağlanan sübvansiyon külfetin başkalarına katlandırılmasıyla mümkün olabilmektedir. Bu nedenle KOBİ'lerin finansman sorunlarına çözüm ararken gele*neksel yolların yanı sıra sermaye piyasasından yararlanma imkanının fayda vardır.

Sermaye Piyasası Kanunu bir fon kanunu olmamakla birlikte, amaçlan arasında iktisadi kalkınmayı gerçekleştirmek de vardır. Ayrıca kanunun yürürlüğe girdiği 1982 yılından, günümüze kadar ki koşullarda önemli gelişmeler olmuş, sermaye piyasası artık fon temin edilen bir piyasa haline gelmiştir.

KOBİ'lerin günümüze kadar çok az ölçüde yararlandıkları sermaye piyasasından daha aktif biçimde yararlanabilmeleri için yapılması gerekenleri, karşılaşılan finansal güçlüklere göre iki bölüm halinde incelemek mümkündür.
ÖZKAYNAKLAR YOLUYLA FİNANSMAN

KOBİ'ler öz kaynaklar yoluyla ile finansmanda çeşitli zorluluklarla karşılaşmaktadırlar. ilk olarak hisse senedi ihracı yoluyla fon temininde, çok basit bir anlatım la hisse senetlerini satın alacak yatırımcıların bulunamasıdır. Çünkü bu tür işletmeler ya yatırım aşamasındadırlar ya da zararları dolayısıyla kar dağıtamayacak durumdadırlar. Bu nedenle KOBİ'lerin hisse senetlerine küçük tasarruf sahipleri ilgi göstermemektedir. Bunları alan tasarruf sahipleri ise bu senetleri ihtiyaç duydukları zaman paraya çevirememektedir. KOBİ'lerin bu yer bölümü borsaya kotasyon şartlarını da sağlayamadıkları için hisse senetleri borsada işlem görememektedirler. Bu aşamada karşılaşılan sorunu çözmek için ilk yol borsada KOBİ ve benzeri şirketlerin hisse senetlerinin işlem göreceği "üçüncü pazarın" oluşturulmasıdır. Bu konu ile ilgili çalışmalar son aşamaya gelmiş bulunmaktadır. İkinci bir çözüm yolu ise bu tür hisse senetlerine kurumsal yatırımcıların ilgisinin arttırılmasıdır.

KOBİ'lere yatırım yapmak belli bir risk üstlenmeyi gerektirdiğinden risk sermayesi (Venture Capital) olarak adlandırılan yatırım türü, KOBİ'lerin öz kaynak ile fon sağlamada kullanacakları bir aracı niteliğindedir. Ülkemizde benzer amaçlar için Sermaye Piyasası Kanunu ile SPK'ya Risk Sem1ayesi Yatırım Ortaklıkları (RSYO) ile Risk Sermayesi Yatırım Fonlarının düzenlenmesi konusunda yetki verilmiştir. SPK Seri: VIII, No: 21 Sayılı Tebliğ'ıile RSYO'latın kuruluş ve faaliyet şartlarını düzenlemiştir. KOBİ'lerin büyük bölümünün olmasa bile bir kısmının özkaynak sorununa çözüm getirecek RSYO'lar için hukuki düzenleme yapılmış ve bu kurumlar vergi teşvikleriyle desteklenmiştir. Günümüze kadar ise kuruluş formaliteleri ve teknik yetersizliklerden dolayı RSYO'lar faaliyete geçememişlerdir. Bu kurumlar KOBİ'ler için çok yakın zamanda vazgeçilmez kurumların arasında yer alacaktır.

Sermaye Piyasası Kanunu ile getirilen bir diğer kurum da Risk Sermayesi Yatırım Fonlarıdır. Henüz bir düzenlemesi olmayan bu fonlar büyük kurumsal yatırımcıların katılabileceği şekilde ve halka kapalı olarak şekillendirilebilir. Ancak Risk Sermayesi Yatırım Fonları gibi yeni bir kurum için hukuki düzenlemeye gitmeden de mevcut yatırım fonlarına ilişkin mevzuat da yapılacak küçük dü*zenlemelerle özellikle yatının fonlarının portföylerinin bir bölümü riskli yatırımlardan oluşturulabilir. Bunun için yatırım fonları içtüzüklerine "borsa da pazar açılmış bütün hisse senetleri portföye alınabilir" şeklinde bir ifadenin eklenmesi yeterli olacaktır. Ayrıca sigorta şirketleri ile emekli sandıklan fonları uzun vadeli düşündüklerinden bunların kuracakları yatırım fonlarının portföylerinin belli bir bölümünü borsada açılacak üçüncü pazardan oluştuffi1aları gibi bir zorunluluk getiffi1ek suretiyle, bu fonları KOBİ1erin finansmanına yöneltmek olanaklıdır. Ama bütün bu değişikliklerin yapılabilmesi borsada üçüncü pazarın açılmasına bağlı bulunmaktadır.

KOBİ'lerin yararlanabileceği en önemli sermaye piyasası araçlarından bir tanesi de "Oydan Yoksun Hisse Senetleridir (OYHS)". KOBİ'lerin halka arz yoluyla hisse senedi ihracında en çok tereddüt ettikleri hususların başında şirket yönetiminin el değiştirmesi gelmektedir. Bugün ülkemizde şirket el değiştirmelerini düzenleyen bir düzenleme mevcut olmadığından KOBİ'ler için en uygun araç*lardan biri de OYHS'dir. Ancak bu araç yeteri kadar hem KOBİ'ler hem de yatırımcılar tarafından tanınmadığından bugüne kadar gerekli ilgiyi göffi1emiştir.

KOBİ'ler açısından hisse senedi ihracında karşılaşılan bir diğer sorun da esas sermaye sistemine tabi olmaktan kaynaklanmaktadır. Özellikle çok ortaklı KOBİ1erin sermaye artırımı sırasında çıkarılan hisse senetlerini 3 aylık zaman zarfında mevcut ortakla ve/veya üçüncü kişilere satarak bedellerini tamamen ve nakden tahsil etmeleri güç olmakta, ayrıca satılamayan kısımlar için taahhüt ve*rilmesi zorunluluğu KOBİ'lerin sermaye artırımı işlemlerini zorlaştırmaktadır. Ayrıca Sermaye Piyasası Kanunu'na tabi olmanın getirdiği yükümlülükler de KOBİ'ler için hisse senedi ihracının cazibesini azaltmaktadır. Bu nedenle şirketleri sermaye artırımında kolaylık sağlayan kayıtlı sermaye sistemine geçmeye özendirmek gerekmektedir. Sermaye Piyasası Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca aktif toplamı belli bir miktardan az olan şirketleri Sermaye Piyasası Kanunu'ndan kaynaklanan yükümlülüklerden kısmen veya tamamen muaf tutabilecektir. Bu maddenin kayıtlı sermaye sistemini kabul edecek belli aktif büyüklüğündeki KOBİ'ler için uygulanması olanaklıdır.
SONUÇ

KOBİ’lerin sermaye piyasasından finansmanı belli ölçütlerde bir zorlama gibi görünsede bugün sermaye piyasamız 1982 yılında hayal edemeyeceğimiz noktalara gelmiştir. Bu nedenle de Kobilere yönelik olarak belli çalışmaların yapılmasında fayda olacağına inanıyoruz. Özellikle mevcut hukuki düzenlemeler içerisinde aktif olarak kullanılmamakla birlikte HDT ile RSYOların, Kobilerin sermaye piyasasından finansmanında en etkili yollar olduğu düşünülmektedir.

__________________
Gökyüzünde değilsin yalnız
Bir yanın ay bir yanın yıldız
Efsaneler yerde sürünsün
Kartalım göklerde süzülsün

Beşiktaşlıyız Beşiktaşlı
Anlayamaz kimse bu aşkı
Bekçisiyiz Kopsa Kıyamet
Siyah beyaz bize emanet !

Sen neredeysen oradayız biz
Ne dağlar engel ne de deniz
Sonunda ölüm bile olsa
Son nefeste bilki senleyiz